Oorspronkelijke plan

Even voorstellen…

oorspronkelijk plan
 Kaart ‘Oorspronkelijk plangebied’

 

Het stadsgebied, dat overeenkomt met de plangrenzen van het oorspronkelijke plan voor Emmeloord uit 1947-1948, noemen we het oorspronkelijke plangebied. De bouwkundige en stedenbouwkundige invloeden van de Delftse School zijn in dit gebied, waarvoor Pouderoyen in 1947-1948 het definitieve plan tekende, nog zeer sterk te herkennen. Ze dragen bij aan het ‘DNA’ en de wederopbouwwaarden van Emmeloord.

De polderstad is oorspronkelijk in hoge mate ontworpen vanuit dezelfde uitgangspunten als de polderdorpen. De polderstad heeft net als de dorpen een brink, De Deel, die in maat en schaal vertaald is naar het schaalniveau van de stad. Er zijn drie hoofdkerken, de Nederlands Hervormde kerk De Hoeksteen (bouwjaar 1952), de Rooms-Katholieke St. Michaëlskerk (bouwjaar 1956) en de Gereformeerde kerk De Nieuw Jeruzalemkerk (bouwjaar 1954-1955). Daarnaast zijn er planonderdelen, die de stad tot stad maken. Het plan kende vanaf het begin een stadsbos en een groot winkel- en voorzieningencentrum.

De hiërarchie in de stedenbouwkundige structuur is veel sterker dan in de dorpen. Ze symboliseert de verhoudingen tussen de stad en de dorpen en de verhoudingen in de maatschappij van de jaren vijftig, met de stad als sociaal, cultureel en economisch hoogtepunt van de Noordoostpolder. De openbare gebouwen (poldertoren, raadhuis, publieke gebouwen) steken in het oorspronkelijke plan duidelijk af tegen de woonbebouwing, door hoogte, maar ook door plaatsing in straten, aan brinken, vaak als beëindiging van zichtlijnen en stadsassen. In de architectuur overheerst de traditionele Delftse School (bouw)stijl, maar het valt op dat naarmate de ontwikkeling van het oorspronkelijke plangebied vorderde, de modernistische stijl aan invloed wint.
Het oorspronkelijke plangebied herken je aan de traditionele stedenbouw en architectuur. Er is een helder verschil tussen hoofd- en zijwegen. Publieke gebouwen hebben markante plekken. Woningen staan met de voorkanten naar de straat of het water. Langs het stedelijke water zijn de oevers openbaar. Tot slot is het oorspronkelijke plan van Emmeloord een bijzonder groen plan, met groene straten, singels en brinken, die nog altijd maken dat de stad er ontspannen en lommerrijk bijligt.

01 schema huidige Noordoostpolder met stadskruis en dorpenring (2) 03 Schema van de polderstad met ...
Emmeloord op het kruispunt van wegen, gezien vanuit het zuidwesten, 1959. Het oorspronkelijke plangebied is goed te zien (bron: NLE) Schema van de polderstad met de ligging op het kruispunt van vaarten en wegen (vaarten blauw, hoofdwegen (stadskruis) geel, woon- en centrumbebouwing rood, bedrijven en industrie paars, groene mantel groen)
01 schema huidige Noordoostpolder met stadskruis en dorpenring NLS-Gereformeerde kerk De Nieuw Jeruzalemkerk 1954-55
Schematische aanduiding polder met het stadskruis (geel) en de dorpenring (groen) Eén van de drie hoofdkerken. De Gereformeerde kerk De Nieuw Jeruzalemkerk gezien vanaf de Cornelis Dirkszstraat, bouwjaar 1954-1955 (bron: http://www.emmeloord.info )

Inwoners konden snel in het groen zijn. Een van de onderzoekers die het inrichtingsproces in de Noordoostpolder wetenschappelijk begeleidde was sociograaf drs. Groenman.
Hij trad vanaf 1943 in dienst bij de Directie van de Wieringermeer. Hij zei over de groene polderstad, waar het aandeel arbeiders net als in de dorpen groot was:
‘De behoefte aan gezonde recreatie, speel- en wandelgelegenheid is bij de arbeiders, die kleiner behuisd en financieel minder sterk zijn dan de overige groepen der bevolking, grooter dan bij de laatste’ (uit: J.T.W.H. van Woensel, Nieuwe dorpen op nieuw land, p.108).