Historie – ontwerpgedachten

Wat is karakteristiek aan het oorspronkelijk plan?
Er zijn door twee ontwerpers plannen gemaakt voor Emmeloord. Het eerste plan werd in 1939 en 1940 getekend door Ir. Verhagen in samenwerking met Ir. Kuipers. Doel was te illustreren hoe de nederzettingen ten opzichte van elkaar en in relatie tot de wegen en vaarten in de polder geordend zouden kunnen worden. Dit eerste plan toont een stad omsloten door groen en water, met een duidelijk centrum en ruimte voor bedrijventerreinen. De richtingen van de polderverkaveling zijn duidelijk terug te herkennen aan de strakke, regelmatige en ruime opzet.

Het definitieve plan voor Emmeloord werd na de Tweede Wereldoorlog gemaakt door Ir. Pouderoyen. Het werd in 1947 getekend en in 1948 definitief goedgekeurd door de Planologische Commissie. Pouderoyen gebruikte veel elementen uit het eerste plan. Wel zijn er verschillen. Zo week Pouderoyen licht af van de rechte lijnen om de stad meer eigen dynamiek te geven ten opzichte van de polder. Hij introduceerde een zuidelijke entree met een brug over de Urkervaart en vervolmaakte daarmee het stadskruis. Ook werd het door Verhagen getekende stadsplein geen plein. Pouderoyen koos na vele schetsen van pleinen in 1946 voor een brinkachtige ruimte met veel groen, waardoor hij bewust of onbewust meer aansloot bij de groene karakteristiek van de dorpsbrinken in de polderdorpen. De plattegrond van Emmeloord spant zich op tussen de Urkervaart, de Zwolse vaart, de Espelervaart, en de Lemstervaart.

Terwijl Verhagen Emmeloord een breed stadsfront gaf aan de vaart en de polder, verkleinde Pouderoyen het stadsfront om een bedrijventerrein aan de zuidzijde van het water te kunnen plaatsen.
Emmeloord heeft een duidelijk centrum. Om het centrumgebied te markeren heeft Pouderoyen in 1943 een grachtenstelsel ontworpen. Dit werd echter te duur. De belangrijkste gracht is uitgevoerd. Dit is de singelgracht van het centrum. Ze loopt parallel aan de oost-west tak van het stadskruis (Marknesserweg – Urkerweg). Ze geeft het centrumgebied een andere hoofdrichting (oost-west) dan de woongebieden (noord-zuid).

 

66-111 66-112
Eerste ontwerp Emmeloord, 1939-1940, door Verhagen en Kuipers, Bureau Granpré Molière, Verhagen en Kok  Definitief ontwerp Emmeloord, 1947, door Pouderoyen

 

Pouderoyen koos na vele schetsen van pleinen in de periode 1940- 1946 uiteindelijk voor een brinkachtige ruimte met veel groen, waardoor hij bewust of onbewust meer aansloot bij de groene karakteristiek van de dorpsbrinken in de polderdorpen (reeks beelden). Er zijn schetsen met stedelijke compacte pleinen en schetsen met grachten. Er zijn zelfs schetsen uit 1944, die gelijkenis vertonen met het San Marcoplein in Venetië (bron: NLE).

 

NLS03-1 reeks ontwerpschetsen De Deel 1940 1946
NLS-03-1 reeks ontwerpschetsen De Deel 1940 1946 NLS-03-4 reeks ontwerpschetsen De Deel 1940 1946
De Deel, vogelvlucht vanuit het oosten,
1980 (bron: NLE)
De Deel, vogelvlucht vanuit het westen, 1980 (bron: NLE) 1944, Pouderoyen (bron: NLE)
NLS03-2 reeks ontwerpschetsen De Deel 1940 1946 NLS03-3 reeks ontwerpschetsen De Deel 1940 1946 NLSSchets Emmeloord mei37C368 NLS04-1 reeks ontwerpschetsen extra gracht-1
1940, Verhagen (bron: NLE)  1943, Pouderoyen (bron: NLE) 1946, Pouderoyen (bron: NLE)  1943, Pouderoyen (bron: NLE)
NLS-03-6 reeks ontwerpschetsen De Deel 1940 1946 NLS1953 De Deel in Emmeloord een groene bron Mercatus
1946, dwarsprofiel door Pouderoyen (bron: NLE) 1953, De Deel in Emmeloord, een groene stadsbrink (bron: Mercatus)

 

NLS-ontwerpschets stad met grachten 1942 NLS04-2 reeks ontwerpschetsen extra gracht 1943.tiff
Ontwerpschets stad met grachten uit 1942, door Pouderoyen (bron: NLE) In de schetsontwerpen van Pouderoyen uit 1942 en 1943 kreeg Emmeloord extra grachten ten noorden van het centrum (blauwe stippellijn op kleurenschema op basis van het schetsontwerp 1943). De grachten dienden het onderscheid tussen het centrumgebied en het woongebied extra te versterken en refereerden aan ‘de Hollandse waterstad’. Deze grachten zijn nooit aangelegd. Wel werd de Paardenmarkt zo gesitueerd dat er een duidelijke overgang ontstond tussen het centrum en de woongebieden
NLS-Illustratie schetsplan gracht 1943.tiff
nls--04-1 reeks ontwerpschetsen extra gracht-1
Schetsplan IV uit 1943, door Pouderoyen, uitsnede De Deel met grachten (bron: NLE) Illustratie schetsplan 1943. Pouderoyen liet zich een inspireren door de Hollandse waterstad en kwam met het voorstel voor grachten rond het centrum, De Deel en de poldertoren (bron: NLE)

 

 

Typisch voor het oorspronkelijke plan van de Noordoostpolder-stad

Belangrijke hoofdmotieven, die in het oorspronkelijke plan van Emmeloord werden geïntroduceerd:

  1. hiërarchische stedenbouw
  2. stadspatroon volgt de polderverkaveling
  3. duidelijke begrenzing van de stad naar de polder
  4. stad aan het stadskruis (met de stadsbrink op het kruispunt van hoofdwegen) en het polderkruis
  5. kruisen van wegen en water (‘blauwe’ stadspoorten)
  6. onderscheid tussen wonen, werken en voorzieningen
  7. de groene polderstad
  8. stad aan het water