Historie – ontwikkeling

Groei over de vaarten
Bij de totstandkoming van Emmeloord werd de stad begrensd door drie vaarten. Dit bracht de volgende kenmerken met zich mee:

  • De omsluiting van de stad door de drie vaarten.
  • Groene en openbare oevers, waardoor de stad een gezicht had naar het water van de vaarten.
  • Een open stadsfront aan de zuidzijde van de stad aan de Zwolsevaart, gericht op de polder.
  • ‘Stadspoorten’, de entrees de stad in vanaf het stadskruis over de vaart.
  • Voorkanten van woon- en publieke gebouwen naar het water.
  • Bij woningen, die niet met de voorkant naar het water werden gebouwd, was sprake van groene, diepe achtertuinen en openbare oevers met paden (wijk ‘Bos en gaarde’) ter versterking van het lommerrijke karakter van de openbare oevers.

Terwijl het water bij de bouw van de stad vooral een functionele rol had voor de handel en ten behoeve van de waterafvoer en riolering, is er nu veel meer sprake van recreatieve- en belevingsaspecten. We spreken hier van een functieverandering zonder dat het DNA negatief wordt aangetast. De loskade aan de Zuiderkade is nu een aanlegplaats voor passanten. De oevers zijn hier breed, groen en aantrekkelijk.  Bij binnenkomst van de stad markeren de vaarten de stadskern. Daar waar de hoofdwegen de stad in de vaarten kruisen zijn ‘blauwe stadspoorten’ ontstaan. Markante plekken rond de brug, waar extra aandacht uitgaat naar de openbare ruimte en bebouwing aan en nabij het water. In de afgelopen vijftig jaar ontstond een nieuwe schil rond het oorspronkelijke plangebied en rond de vaarten. De oevers van de nieuwe wijken zijn ook vaak uitgevoerd als openbare en groene oevers, waardoor ze bijdragen aan het DNA van Emmeloord.

nlsDNA Emmeloord topkaart 1952 nlsDNA Emmeloord topkaart 1982
1952 1982
nlsDNA Emmeloord topkaart 1972 nlsDNA Emmeloord topkaart 2009
1972 2009

 

Van functioneel water naar belevingswater met belangrijke functies
In het begin had het water vooral een functie voor de handel, het vervoer en voor de waterafvoer en riolering. Ondertussen is het water niet meer weg te denken uit (de beleving van) de stad. Het speelt een belangrijke rol bij de oriëntatie, maar vooral ook als kwaliteit voor de dagelijkse woon-  en leefomgeving en in toenemende mate voor het toerisme. Recreanten gebruiken het water om langs te fietsen en wandelen, en in bescheiden mate om te (kano)varen.
In de toekomst speelt de waterproblematiek (afvoer bij hoge waterstanden, droogte, vernatting etc.) opnieuw een belangrijke rol. Water is aantrekkelijk én noodzakelijk, en is niet meer weg te denken uit Emmeloord.

saw46
Ook De Zuidert kent groene en openbare oevers langs de Zwolse Vaart. Medemblikpad De Zuidert

 

Stad aan het water en vanaf het water
De bruggen (eerder nog veerponten) over de vaarten markeerden de binnenkomst de stad in. Het stadsfront aan de Zuiderkade bepaalde het beeld van Emmeloord aan de zuidzijde en vanaf het water. Ze biedt nu ruimte aan passantenligplaatsen.
Het belang van het transport over het water is afgenomen. Door de groei van de stad over de vaarten markeerden de vaarten niet langer de overgang van stad naar landschap. Ze vormen nu de overgang van ‘oude’ naar ‘nieuwe’ stad.
Het water verhoogt de woonkwaliteit en geeft de stad haar aantrekkelijke en lommerrijke karakter. Het centrum heeft een lange singelgracht, die verwijst naar de grachten en singels in de Hollandse waterstad en tegelijkertijd het centrumgebied een zwaarte- en oriëntatiepunt geeft. Dit vergemakkelijkt de oriëntatie. Langs de Espelervaart, de Lemstervaart, de Urkervaart en langs de Zwolse Vaart lopen lange paden voor fietsers en voetgangers, die intensief worden gebruikt. Ze maken de dagelijkse bewegingen door de stad of een ommetje door de wijk aantrekkelijk en aangenaam.
Vanaf de bruggen en langs de vaarten is er zicht over de vaart en op sommige plaatsen naar de polder. Door de combinatie van water, lange zichten en landschap is hier de beleving van de polder sterk aanwezig in de stad. In de wijken heeft het water minder betekenis. Hier zijn het kleinschalige sloten en plassen, als aankleding van de wijk en als aantrekkelijk decor voor de achtertuinen, de parken en de stadsvelden. Het wijkwater heeft betekenis op het niveau van buurt, straat en tuin.

saw48 saw49
Aanlegplaatsen aan de lommerrijke Zuiderkade De huidige Ukervaart met links bedrijventerrein Zuidervaart, rechts Bouwers-kamp met de Schippersbeurs

 

Van bedrijven langs de hoofdvaarten naar bedrijven langs de hoofdinfrastructuur
De eerste bedrijfs- en industriegebouwen in Emmeloord zijn gelegen aan de Urkervaart en Zwolse Vaart en maken onderdeel uit van het oorspronkelijke plan. Het vervoer over het water was destijds nog van groot belang en de bebouwing richtte zich op het water en de kades. Langzamerhand verloor het transport over het water aan betekenis en werd het transport over de weg belangrijker. De oevers en kades van de Urker- en Zwolse Vaart werden achterkanten en verrommelden deels. Na het aanleggen van de snelweg ontwikkelden de bedrijventerreinen zich tot aan en over de snelweg. Ondertussen bepalen de bedrijven vanaf de snelweg grotendeels het beeld dat passanten van Emmeloord hebben.
De bedrijventerreinen langs de Urkervaart (Bouwerskamp en Zuidervaart) kennen meerdere beeldbepalende panden, die herinneren aan de watergebonden bedrijvigheid en de bloeitijd van deze bedrijventerreinen.

saw50 saw51
De voormalige schippersbeurs. Foto: Mercatus Passantenplaatsen aan de Zuiderkade