Inleiding (2)

singelgracht Emmeloord, bepalend voor het beeld toen en nusingelgracht Emmeloord, bepalend voor het beeld toen en nu

De waarde van Wederopbouwgebieden ?
De architectuur en stedenbouw uit de periode 1940-1965 vertegenwoordigen een belangrijke ontwikkeling in de Nederlandse architectuurgeschiedenis. Op basis van een door de Rijksdienst uitgevoerd onderzoek (2001-2007) naar de wederopbouwperiode is een groslijst opgesteld van ruim 250 gebieden uit de periode 1940-1965, die alle genoemd worden in vakliteratuur uit en over de periode van naoorlogse woningbouw, stedenbouw en landschapsontwerp. De Noordoostpolder maakt hier deel van uit. Hierbij is er onderscheid gemaakt naar drie typen gebieden:
1.    wederopgebouwde kernen (herstel oorlogsschade)
2.    naoorlogse woonwijken
3.    landelijk gebied

De wederopbouw is een van de vijf prioriteiten uit de Visie erfgoed en ruimte, de beleidsvisie van de rijksoverheid op cultureel erfgoed in de ruimtelijke ordening. De Noordoostpolder is in de Visie erfgoed en ruimte als geheel benoemd.
Dit onderzoek levert een bijdrage aan de bewustwording van de ontworpen en aanwezige wederopbouwwaarden in de polderstad Emmeloord.
Ze maakt tegelijkertijd de aanwezige en toekomstige knelpunten en/of opgaven inzichtelijk. Het onderzoek biedt inspiratie om met respect voor de bestaande waarden, de stad te blijven ontwikkelen en nieuwe kwaliteiten toe te voegen.

Emmeloord in de Noordoostpolder
De Noordoostpolder heeft dertien nederzettingen. Een van deze nederzettingen is het voormalige eiland Schokland. Ook Urk ligt binnen het landschap van de Noordoostpolder. Beide nederzettingen zijn van voor de totstandkoming van de ontworpen polder, maar zijn deel gaan uitmaken van het landschap van de Noordoostpolder.
De overige elf nederzettingen zijn na de Tweede Wereldoorlog kort na de drooglegging van de polder gebouwd. Deze overige nederzettingen zijn de centraal gelegen polderstad Emmeloord en tien polderdorpen. Dit onderzoek richt zich met name op Emmeloord, waarbij de relatie wordt gelegd met de tien ontworpen polderdorpen van de Noordoostpolder.
Bij het ontwikkelingen van de plannen voor de polderdorpen en de polderstad kwamen sociografen in beeld om zich met de bevolkingssamenstelling bezig te houden. Zo was het onder meer de bedoeling dat de bevolking een
afspiegeling van de Nederlandse bevolking zou zijn. Emmeloord ligt als grootste plaats centraal, de overige tien dorpen liggen er in een krans er omheen. De zorgvuldig en sober ontworpen stad is met haar overwegend traditionele bebouwing representatief voor de ontwerpstroming ‘Delftse School’.

 

Familiekenmerken stad en dorpen
De dorpen en de stad in de Noordoostpolder hebben een aantal principes gemeen (familiekenmerken), die te beschouwen zijn als kenmerkende principes van het ‘Noordoostpolder-DNA’: een centrale stads- of dorpsbrink waaromheen de winkels en andere voorzieningen liggen; kerken en scholen op markante plaatsen; mee-ontworpen groenstructuren; lange straten met bijzondere hoeken en eenheid in de gebouwen door vormgeving en materiaalgebruik.

Emmeloord Delfts Rood MeidoornstraatEmmeloord Delfts Rood Meidoornstraat Rutten Delfts Rood opgeknapte woningenRutten Delfts Rood opgeknapte woningen
Emmeloord WijkbrinkEmmeloord Wijkbrink Marknesse de dorpsbrinkMarknesse de dorpsbrink

 

 Delftsche School, Delfts Rood en Delfts wit
De stedenbouw en architectuur in de Noordoostpolder vertegenwoordigen het gedachtengoed van de Delftse School. Prof. ir. M.J. Granpré Molière was aanvoerder van deze  traditionele stedenbouwkundige en architectonische ontwerpstroming.
Hij werd in 1924 benoemd tot hoogleraar aan de Technische Hogeschool in Delft. Niet zelden hadden de ontwerpers, van de polderdorpen en polderstad bij hem hun ingenieursdiploma gehaald. De term ‘school’ van ‘Deltse School’ houdt daarmee ook verband.
De seriematige volkswoningbouw van Emmeloord en van de tien polderdorpen is vrijwel uitsluitend gerealiseerd in een sobere stijl, die is afgeleid van het traditionalisme van de Delftse School. Er moesten na de oorlog zoveel mogelijk huizen worden gebouwd met beperkte middelen.
In dit onderzoek gebruiken we voor deze ingetogen woningbouw de term ‘Delfts Rood’. De woningen werden voornamelijk in rode baksteen en rood-oranje pannen uitgevoerd.  
Eén van de dorpen vormt de uitzondering. Dit is Nagele. Hier is een aantal doelstellingen van een andere ontwerpstroming gerealiseerd: ‘Het Nieuwe Bouwen’, de modernitsiche bouwstijl, die we in dit onderzoek het ‘Delfts Wit’, noemen. Delfts, omdat veel van de ontwerpers, die deze stroming representeren in Delft zijn opgeleid. Wit, omdat veel modernistische gebouwen zijn voorzien van witte of lichte kleuren. In Emmeloord, maar ook in bijna alle dorpen, heeft  ‘Het Nieuwe Bouwen’ op bescheiden wijze invloed gehad.

Opgaven in de Noordoostpolderstad
De stadskern bestaat uit de stadsdelen die voor 1962 zijn gerealiseerd volgens het oorspronkelijke plan.
De woningbouw en gebouwde voorzieningen in de stadskern voldoen in veel gevallen niet meer aan de hedendaagse en/of toekomstige vraag. De woningen zijn vaak klein, slecht geïsoleerd en sluiten niet meer aan op de woonwensen van nu.
Het besef dat de stadsdelen uit de jaren ’50 en ’60 een zeker erfgoed vertegenwoordigen, is toegenomen. Er is behoefte aan inspiratie en oplossingsrichtingen voor hergebruik van de bestaande kwaliteiten. Daarnaast is er behoefte om nieuwe kwaliteiten toe te voegen. Dit met respect voor het specifieke karakter en de sterke stedenbouwkundige structuren en architectuur van Granpré Molière en zijn tijdgenoten.
Daarnaast wordt gekeken naar de stadsuitbreiding van na 1960. Ook hier liggen opgaven, zoals de behoefte aan meer variatie in de woningvoorraad door de veranderende demografie, het versterken van de recreatie en het op passende wijze vernieuwen en transformeren van bedrijventerreinen.

Bij het opstellen van dit document is gekozen voor een ontwikkelingsgerichte aanpak met respect voor de aanwezige waarden, net als bij het hieraan voorafgaande onderzoek naar de polderdorpen, dat ook in boekvorm en op de website www.polderdorpen.nl is verschenen.
In dit document wordt de analyse van de polderstad niet alleen gebaseerd op de waarden van de stad, zoals die oorspronkelijk bedoeld waren (cultuurhistorische waarde), maar ook op de huidige belevings- en gebruikswaarden van de stad voor toekomstige ontwikkelingen (toekomstwaarde).

boeken DNA Noordoostpolderdorpen

singelgracht Emmeloord, bepalend voor het beeld toen en nu

www.polderdorpen.nlwww.polderdorpen.nl

Dit onderzoek geeft bouwstenen voor de komende herstructurering en geeft de kansen aan voor het hergebruiken van het DNA van de Polderstad als bouwsteen voor de toekomst. Het onderzoek is van betekenis voor alle partijen, die plannen maken voor ontwikkelingen in en om de Polderstad, omdat ze:
•    de (historische) waarden, het DNA, op het gebied van landschap, stedenbouw en architectuur inzichtelijk maakt.
•    een duidelijk overzicht geeft van de prioriteiten.
•    handvatten en oplossingsrichtingen geeft voor toekomstig prioriteiten/opgaven.
•    alle bij nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen betrokken partijen meer bewust maakt van de aanwezige waarden en stimuleerd hier zorgvuldig en respectvol mee om te gaan.
•    kansen biedt om met respect voor de bestaande kwaliteiten de stad te blijven ontwikkelen en nieuwe kwaliteiten toe te voegen. Daarmee wil ze de kwaliteiten van de woon- en leefomgeving verbeteren.
•    antwoord geeft op de centrale vraag: Hoe behouden wij de waardevolle elementen van Emmeloord en hoe blijven we tegelijkertijd voldoen aan de huidige en toekomstige wensen en eisen?

Met dit onderzoek zijn gemeente Noordoostpolder en woningcorporatie Mercatus de ontwikkelingen die (gevraagd en ongevraagd) op hen afkomen voor en kunnen ze tijdig input leveren. Dit document is een integraal totaalproduct, waarbij deskundigen van gemeente en woningcorporatie, het RCE (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) en bewoners hebben meegewerkt.